Mustafa Kemal'in Hayatı ve Kişiliğinin Oluşumu

Mustafa Kemal'in ailesi oldukça mütevazı bir yapıya sahipti. 1881'de Selanik'te doğan Mustafa, babası Ali Rıza Efendi'yi 7 yaşında kaybetti. Bu erken kayıp onu hem sorumluluk almaya hem de bağımsız düşünmeye zorladı.

Eğitim hayatı boyunca farklı okulları deneyimlemesi, onun çok yönlü bir bakış açısı geliştirmesini sağladı. İlkokula annesinin isteğiyle Mahalle Mektebi'nde başlasa da babasının modern eğitim tutkusu sayesinde Şemsi Efendi İlkokulu'na geçti. Burada Batı tarzı eğitimle ilk kez tanıştı.

Selanik Askeri Rüştiyesi'nde matematik öğretmeni ona "Kemal" ismini verdi. Manastır Askeri İdadisi'nde tarih ve Fransızca öğretmenlerinin etkisiyle düşünce dünyası şekillenmeye başladı.

Harp Okulu ve Harp Akademisi yılları onun siyasi görüşlerinin netleştiği dönemdi. İstanbul'da devletin çöküş sürecini bizzat gözlemlemesi, gelecekte yapacağı devrimlerin temellerini attı.

Unutma: Mustafa Kemal'in eğitim sürecindeki her durak, onun liderlik kişiliğinin farklı bir yönünü geliştirdi.

Mustafa Kemal'i Şekillendiren Şehirler ve Düşünürler

Selanik'in kozmopolit yapısı Mustafa Kemal'de demokrasi ve hoşgörü anlayışının filizlenmesini sağladı. Manastır'daki askeri disiplin ise onun hayat boyu sürdüreceği planlı yaşam tarzının temelini oluşturdu.

İstanbul, devletin kötü durumunu görme fırsatı verirken Şam'da kurduğu "Vatan ve Hürriyet Cemiyeti" ilk siyasi deneyimi oldu. Sofya'da ise Bulgar parlamentosunu gözlemleyerek demokrasinin nasıl işlediğini öğrendi.

Yerli düşünürlerden en çok etkilendikleri şunlardı: Namık Kemal'den vatan sevgisi, Ziya Gökalp'tan Türkçülük, Tevfik Fikret'ten laiklik anlayışı aldı.

Yabancı düşünürler arasında Rousseau'nun milli egemenlik, Voltaire'in laiklik, Montesquieu'nün cumhuriyet ve Descartes'ın akılcılık felsefesi onu derinden etkiledi.

Not: Bu düşünürlerin etkisi, Atatürk'ün daha sonra gerçekleştireceği devrimlerde açıkça görülecek.

II. Meşrutiyet ve Osmanlı'nın Son Savaşları

II. Meşrutiyet'in ilanı (1908) umut verici başlasa da kısa sürede hayal kırıklığına dönüştü. İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin 31 Mart Olayı ile yönetime el koyması, ülkedeki siyasi istikrarsızlığı artırdı.

Trablusgarp Savaşı (1911-1912) Osmanlı'nın ne kadar zayıfladığını gözler önüne serdi. İtalya karşısında direnmek isteyen Mustafa Kemal ve Fethi Bey gibi gönüllü subayların bireysel çabaları, devletin askeri yetersizlikleriğini telafi edemedi. Ouchy Antlaşması ile Libya kaybedildi.

I. Balkan Savaşı tam bir felaketti. İttihat ve Terakki'nin Balkan ordularını terhis etmesi, Edirne ve Kırklareli'nin kaybedilmesine yol açtı. Ancak II. Balkan Savaşı'nda Şükrü Paşa'nın fırsatçı hamlesi sayesinde bu şehirler geri alındı.

Bu savaşlar sonunda Midye-Enez hattının batısının tamamen kaybedilmesiyle, Osmanlı'nın 500 yıllık Balkan hakimiyeti sona erdi.

Önemli: Bu askeri başarısızlıklar, Mustafa Kemal'e modern bir ordu ve devlet yapısının gerekliliğini gösterdi.

I. Dünya Savaşı ve Osmanlı'nın Sonu

I. Dünya Savaşı Osmanlı için hem son mücadele hem de yeniden doğuş fırsatı oldu. Franz Ferdinand'ın öldürülmesiyle başlayan savaşa Osmanlı, Goben ve Breslav gemileriyle Rus limanlarını bombalaması sonucu dahil oldu.

Enver Paşa'nın Alman hayranlığı ve kaybedilen toprakları geri alma umudu, ülkeyi Almanya'nın yanında savaşa sürükledi. Ancak bu tercih felaketle sonuçlandı.

Savaş boyunca Osmanlı çok sayıda cephede mücadele etmek zorunda kaldı. Çanakkale Cephesi'nde Mustafa Kemal'in kahramanlığı sayesinde İtilaf devletleri boğazları geçemedi. Kafkas Cephesi'nde yaşanan Sarıkamış faciasında 90 bin asker donarak şehit oldu.

ABD'nin savaşa girmesi dengeyi tamamen değiştirdi. Wilson Prensipleri self determinizm ilkesiyle her ulusun kendi devletini kurma hakkını tanısa da bu, Osmanlı'nın parçalanması anlamına geliyordu.

Dikkat: Çanakkale'deki başarı, Kurtuluş Savaşı'nın moralini sağladı ve Mustafa Kemal'i tanıttı.

Mondros Mütarekesi ve İşgallerin Başlangıcı

Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) Osmanlı'yı tamamen savunmasız bırakacak şekilde tasarlandı. Rauf Orbay tarafından imzalanan bu antlaşmanın 7. ve 24. maddeleri özellikle tehlikeliydi.

7. madde İtilaf devletlerine istediği yeri işgal etme hakkı tanıyor, 24. madde ise Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasını öngörüyordu. Bu maddeler aslında Anadolu'yu parçalamayı hedefliyordu.

Padişah Vahdettin ve Damat Ferit Paşa işgallere karşı koyamadı, hatta İngiliz mandasını destekledi. İşgalcilerin işini kolaylaştırmak için Kuvay-ı Milliye'yi pasifize etmeye çalıştılar.

Mustafa Kemal ise tamamen farklı bir yol seçti. İstanbul işgal edildiğinde "Geldikleri gibi giderler!" sözüyle direniş kararını aldı. 16 Mayıs 1919'da İstanbul'dan ayrılıp 19 Mayıs'ta Samsun'a çıktığında Milli Mücadele resmen başlamış oldu.

Paris Barış Konferansı'nda Wilson Prensipleri'nin çoğu uygulanmadı. Bu konferans Sevr Antlaşması'nın temelini attı ancak Türk halkının direnişi sayesinde bu antlaşma hiçbir zaman yürürlüğe giremedi.

Sonuç: Mondros'un ağır şartları, paradoks olarak Türk bağımsızlık mücadelesini tetikledi.