Mezopotamya Uygarlığı ve Sümerler

"İki nehir arası" anlamına gelen Mezopotamya, Fırat ve Dicle nehirleri arasında uzanan verimli topraklardır. Bu bölge Anadolu'nun güneydoğusu ile Basra Körfezi arasında yer alıp günümüzde Türkiye, İran, Irak ve Suriye topraklarına yayılır.

Sümerler $MÖ 4000-MÖ 2350$, Mezopotamya'da bilinen ilk uygarlıktır. Site şehir devletleri adı verilen küçük yönetim birimlerinde yaşamışlardır. Ur, Uruk, Kiş, Erek ve Lagaş en önemli şehir devletleriydi. Her şehrin başında "Ensi" veya "Patesi" adında bir kral bulunurdu. Bu kişi hem ülkenin kralı, hem başkomutanı hem de dini törenlerde başrahipti.

Sümerler, insanlık tarihinde birçok ilke imza attılar. Çivi yazısını bularak ilk yazılı iletişimi başlattılar. Astronomide ilerleyerek ilk ay yılı esaslı takvimi geliştirdiler. Lagaş kralı Urgakina tarafından MÖ 2375'te çıkarılan kanunlar, bilinen ilk yazılı hukuk kurallarıydı.

Bilgi Köşesi: Sümerler'de okullara "Tablet Evi" denilirdi. Burada öğrenciler çivi yazısını öğrenir ve kil tabletler üzerine yazı yazma pratiği yaparlardı.

Babiller ve Asurlular

Babiller $MÖ 2100-MÖ 539$, Sami kökenli bir halktı ve başkentleri Babil (bugünkü Bağdat) idi. En bilinen kralları Hammurabi, gücünü dinden değil ordudan alan bir yöneticiydi. "Göze göz, dişe diş" prensibiyle ünlü Hammurabi Kanunları, kısasa kısas esasına dayanıyordu. Adaletin kralı olarak tanınan Hammurabi, ilk anayasa olarak kabul edilen düzenlemelere imza attı.

Babil'in "Asma Bahçeleri" ve "Babil Kulesi" en önemli mimari eserlerindendi. II. Nabukednazar döneminde Kudüs işgal edilmiş ve Yahudiler buradan çıkarılmıştı.

Asurlular $MÖ 2000-MÖ 609$ da Sami kökenli bir toplumdu ve başkentleri Ninova'ydı (Musul). İlk kütüphaneyi Ninova'da kurmaları ve kil tabletlerden oluşan yazılı belge koleksiyonları ile ünlüdürler. Tüccar bir toplum olan Asurlular, Anadolu ve farklı coğrafyalarda "karum" adı verilen ticaret kolonileri kurmuşlardır.

Dikkat: Asurlular, ticaret vasıtasıyla Anadolu'ya yazıyı getirmişlerdir. Kayseri Kültepe'deki Kaniş tabletleri bu dönemden kalmadır ve Anadolu'daki tarih çağlarının başlangıcını işaret eder.

Akadlar ve Elamlar

Akadlar $MÖ 2350-MÖ 2100$, Arap Yarımadası'ndan gelen Sami kökenli bir halktı. Kral Sargon döneminde güçlenip, tarihte bilinen ilk imparatorluğu kurmuşlardır. Başkentleri Agade şehriydi. Siyasi ve askeri alanda önemli gelişmelere imza atmışlar, özellikle ilk düzenli orduyu kurmalarıyla tarihe geçmişlerdir.

Elamlar $MÖ 3000-MÖ 640$ ise başkenti Sus olan ve İran medeniyetinden etkilenmiş bir uygarlıktı. Mezopotamya'nın doğusunda yer alan bu uygarlık, bölgedeki diğer güçlerle hem ticari hem de siyasi ilişkiler kurmuştur.

İpucu: Sınavlarda Elamlar'ın "Seçenek devleti" olarak tanımlandığını unutmayın. Bu terim, Elamlar'ın test sorularında genellikle yanlış şık olarak kullanıldığını hatırlatmak için kullanılan bir ifadedir.