IV. Mehmet Dönemi (1648-1687) ve II. Viyana Kuşatması

IV. Mehmet döneminde Lehistan (Polonya), Osmanlı himayesindeki Ukrayna Kazakları'na saldırdı. Köprülü Fazıl Ahmet Paşa'nın düzenlediği sefer sonunda 1672'de Buçaş Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Podolya ve Ukrayna Osmanlı'ya bırakıldı.

II. Viyana Kuşatması 1683'te IV. Mehmet döneminde, Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasında gerçekleşti. Kuşatmanın sebepleri arasında Avusturya'nın Erdel'in iç işlerine karışması, vergi vermemesi ve Macar milliyetçisi İmre Tökeli'nin yardım istemesi vardı. Ayrıca Osmanlı'nın Orta Avrupa hakimiyetini güçlendirme isteği de etkiliydi.

Dikkat! II. Viyana Kuşatması, Kanuni'nin 1532'deki ilk Viyana seferinden farklıydı. Kanuni'nin amacı Viyana'yı almak değil, Avusturya'yı korkutmaktı.

Kuşatma Osmanlı için felaket oldu. Merzifonlu'nun hazırlıksızlığı, kuşatmanın uzaması, Kırım Hanı'nın görevini yapmaması ve kış bastırması gibi nedenlerle Osmanlı ordusu yenildi. IV. Mehmet, başarısızlığından dolayı Merzifonlu'yu idam ettirdi.

Kutsal İttifak ve Karlofça Antlaşması

II. Viyana bozgunu sonrası Papa'nın girişimiyle Avusturya öncülüğünde Kutsal İttifak kuruldu. Bu ittifakta Avusturya, Lehistan, Venedik, Rusya ve Malta yer aldı. Osmanlı ile Kutsal İttifak arasında 16 yıl süren savaşlar başladı.

II. Mustafa, durumu tersine çevirmek için 1698'de ordunun başında Zenta Seferi'ne çıktı ancak yenilgiyle sonuçlandı. İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğuyla 1699'da Karlofça Antlaşması imzalandı.

Karlofça Antlaşması Osmanlı için dönüm noktasıydı. Bu antlaşmayla Osmanlı resmen gerileme dönemine girdi ve ilk defa büyük çapta toprak kaybetti. İmparatorluk taarruzdan savunmaya geçti ve ilk kez müzakere masasında bir antlaşma imzaladı. Devlet yönetimi askeri unsurlardan bürokratik unsurlara geçti.

Önemli not: II. Mustafa, gerileme döneminin ilk padişahıdır ve ondan sonra hiçbir padişah ordunun başında sefere çıkmamıştır.

Karlofça Antlaşması'yla Temesvar ve Banat Yaylası hariç tüm Macaristan Avusturya'ya, Podolya ve Ukrayna Lehistan'a, Mora ve Dalmaçya kıyıları ise Venedik'e bırakıldı. Antlaşma 25 yıllığına Avusturya garantörlüğüne verildi.

İstanbul Antlaşması ve Sonrası

Karlofça Antlaşması'na Rus elçisi katılmadığından, Rusya ile 1700'de ayrı bir İstanbul Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Azak Kalesi Rusya'ya bırakıldı, Ruslar İstanbul'da elçi bulundurma ve Kudüs'ü serbestçe ziyaret etme hakkı elde ettiler.

Azak Kalesi'nin Rusya'ya bırakılmasıyla Rusya ilk kez Karadeniz'de kıyı elde etti. Bu, Rusya'nın güneye doğru genişleme politikasının ilk adımıydı. Karlofça sonrası Osmanlı nezdinde Hollanda ve İngiltere önem kazandı, Avrupalı devletler Osmanlı ile savaşmak yerine ticari imtiyazlar elde etme yoluna gittiler.

Osmanlı İmparatorluğu'nun yüzyıllara göre değişen amaçları belirginleşti. 17. yüzyılda ordu ve maliyeyi düzenlemeye, 18. yüzyılda toprak kaybını durdurmaya, 19. yüzyılda ise azınlık isyanlarını engellemeye odaklanıldı.

Unutma! Reisülküttaplık (Dışişleri Bakanlığı) bu dönemde önem kazanmaya başladı. Bu, Osmanlı'nın diplomasi alanında daha aktif olmaya başladığının göstergesiydi.

Karlofça ve İstanbul antlaşmaları, Osmanlı İmparatorluğu'nun "hasta adam" olarak anılacağı sürecin başlangıcını temsil eder. Bu antlaşmalarla imparatorluk, Avrupa için artık bir tehlike olmaktan çıkmıştır.