Kuruluştan Cihan Devletine

Osmanlı Devleti'nin temelleri 1299'da Osman Bey tarafından atıldı. Karacahisar'ı fethederek başlayan serüven, kısa sürede büyük bir devlete dönüştü. Osman Bey, Bizans'tan aldığı yerlerle topraklarını genişletip Bilecik'i başkent yaptı ve ilk Osmanlı parasını bastırdı.

Orhan Bey döneminde Bursa fethedildi ve yeni başkent oldu. Bu dönemde ilk düzenli ordu olan yaya ve müsellemler kuruldu. Ayrıca İznik'te ilk medrese açıldı ve Çimpe Kalesi'nin alınmasıyla Osmanlı Rumeli'ye geçti. Böylece hem eğitim hem askeri alanda önemli adımlar atıldı.

Osmanlı toplumu yönetenler ve reaya (yönetilenler) olarak ikiye ayrılıyordu. Reaya içinde tüccarlar, esnaflar, köylüler ve konargöçerler yer alırdı. Ekonomide tımar sistemi sayesinde üretim sürekli hale getirildi ve boş topraklar ekonomiye kazandırıldı.

Biliyor muydun? Ahi teşkilatı yalnızca esnafları düzenlemekle kalmamış, Osmanlı'nın büyük bir siyasi güç olmasında sosyal ve ekonomik açıdan büyük katkı sağlamıştır!

Osmanlı askeri yapısında tımar ve devşirme sistemleri devletin asker ihtiyacını karşıladı. Tımarlı sipahiler savaş zamanı orduya katılırken, devşirme sistemiyle alınan çocuklar eğitimden sonra ya Yeniçeri Ocağı'na giderek asker oluyor ya da Enderun Mektebi'ne giderek devlet adamı oluyordu.

Orhan Bey zamanında kurulan Divan Teşkilatı devlet işlerinin görüşüldüğü meclis olarak çalışırdı. Sadrazam, vezirler, kazasker, defterdar, nişancı, reisülküttap, şeyhülislam ve kaptan-ı derya divanın üyeleriydi.

Kuruluştan Yükselmeye

I. Murad döneminde Osmanlı büyümeye devam etti. Edirne fethedilip başkent yapıldı ve ilk Haçlı Seferi olan Sırpsındığı Savaşı kazanıldı. İlk defa "sultan" unvanını kullandı ve tımar sistemini uyguladı. I. Murad, I. Kosova Savaşı'nı kazanmasına rağmen savaş alanını gezerken şehit edildi.

Yıldırım Beyazid, İstanbul'u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır. Anadolu'daki Türk beyliklerini alarak Türk siyasi birliğini büyük oranda sağladı. Ancak Timur ile yaptığı Ankara Savaşı'nı kaybedip esir düşünce Osmanlı Devleti'nde 11 yıl sürecek olan Fetret Devri başladı.

I. Mehmed (Çelebi) kardeşlerini yenerek Fetret Devri'ne son verdi. Bu nedenle "Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu" olarak anılır. Onun zamanında Osmanlı tarihinin ilk deniz savaşı Venediklilerle yapıldı.

İpucu: Fetret Devri, Osmanlı tarihindeki ilk büyük krizdi ama Çelebi Mehmed'in liderliği sayesinde bu zorlu dönem atlatıldı!

II. Murad döneminde İstanbul kuşatıldı fakat alınamadı. Macarlarla Edirne-Segedin Antlaşması'nı imzalayıp tahtı 12 yaşındaki oğlu II. Mehmed'e bıraktı. Ancak Avrupalıların anlaşmayı bozması üzerine tekrar tahta geçti ve 1444'te Varna Savaşı'nda Haçlı ordusunu bozguna uğrattı. Daha sonra 1448 II. Kosova Savaşı'nda da Haçlıları yendi ve böylece Avrupalıların Türkleri Balkanlardan çıkarma ümidi kalmadı.

Fetihlerin Kalıcılığı ve Toplum Düzeni

Osmanlı fetihleri yalnızca silah yoluyla gerçekleşmemiştir. Fetihlerinin kalıcı olmasında çeşitli teşkilatların büyük katkıları vardı. Abdalân-ı Rum (Dervişler) fethedilecek bölgeye askerlerden önce gidip insanların gönüllerini kazanmaya çalışırdı.

Ahiyân-ı Rum (Ahiler), Ahi Evran tarafından kurulan esnaf birliğiydi. Moğol istilası nedeniyle bozulan birliği yeniden kurmuşlardı ve Osmanlı Devleti'nin kuruluşunda büyük rolleri olmuştur. Baciyân-ı Rum (Kadınlar) ise Ahi Evran'ın eşi Fatma Bacı tarafından kurulmuştu ve Anadolu kadınlarını teşkilatlandırmıştı.

Gaziyân-ı Rum (Gaziler ve Alpler) ise gaza ve cihat ruhu ile hareket eden ve vatan uğruna canını bile vermekten çekinmeyen kahramanlardı. Bu dört teşkilat fetihlerin kalıcı olmasını sağlayarak İslamiyet'in yayılmasına da katkıda bulundu.

Harika bilgi: Osmanlı, farklı dinlere mensup toplumları barış içinde yaşatmayı başaran millet sistemi sayesinde altı asır boyunca üç kıtada hüküm sürebilmiştir!

Osmanlı Devleti'nin başarısında uyguladığı sistemler etkili olmuştur. Gaza ve cihat anlayışı fetihlerde temel alınmıştı. İstimâlet politikası ile fethedilen topraklardaki halklara hoşgörülü davranılmıştır. Bu politika, fethedilen topraklardaki insanların devlete olan bağlılıklarını güçlendirmeyi amaçlıyordu.

Millet sistemi ise Osmanlı'da toplumun Müslim ve gayrimüslim olarak iki gruba ayrılmasıydı. Bu sistem sayesinde farklı dinlere mensup toplumlar barış içerisinde yaşayabilmiş, aynı zamanda örf ve adetlerini de muhafaza edebilmişlerdi.

İstanbul'un Fethi ve Önemi

İstanbul'un fethinin birçok nedeni vardı. Bizans'ın şehzadeleri ve beylikleri Osmanlı üzerine kışkırtması, İstanbul'un Osmanlı toprak bütünlüğünü bozması ve Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan deniz ticaret yolunun kontrolünün sağlanmak istenmesi bu nedenlerden bazılarıydı.

Fetih için büyük hazırlıklar yapıldı. Rumeli Hisarı yapılarak boğazdan gelecek yardımlar önlendi. Surları yıkmak için "Şahi" adı verilen büyük toplar döktürüldü. Hatta 72 gemi bir gecede karadan yürütülerek Haliç'e indirildi! Bizans ise Haliç'in ağzını zincirle kapatarak ve surları tamir ederek kendini savunmaya çalıştı.

Fethin Türk tarihi açısından büyük sonuçları oldu. Osmanlı'nın Anadolu ve Rumeli toprak bütünlüğü sağlandı, İstanbul başkent oldu ve II. Mehmed "Fatih" unvanını aldı. Osmanlı Devleti, Yükselme Dönemi'ne girdi.

Önemli not: İstanbul'un fethi sadece Türk tarihi için değil, dünya tarihi için de dönüm noktası oldu - Orta Çağ kapanıp Yeni Çağ açıldı!

Dünya tarihi açısından ise Orta Çağ sona erip, Yeni Çağ başladı. Ticaret yollarının Osmanlı denetimine girmesi, Avrupa'da Coğrafi Keşifler'in başlamasına neden oldu. İstanbul'dan ayrılıp İtalya'ya giden bilim insanları, İtalya'da Rönesans hareketlerinin başlamasına öncülük ettiler.

Fatih Sultan Mehmed, İstanbul'da korku içinde bekleyen Hristiyan halka hoşgörü göstererek hiçbir şekilde canlarına, mallarına ve ibadetlerine dokunulmayacağını garanti etmiştir. Fetihten sonra İstanbul'u siyasi, ekonomik ve kültürel alanda bir dünya merkezi haline getirmeye çalışmıştır.

Osmanlı'nın Yükselişi ve Denizlerde Hakimiyet

Fatih Sultan Mehmed İstanbul'u fethettikten sonra Anadolu'da Trabzon, Sinop ve Karaman gibi yerleri; Balkanlarda ise Mora, Sırbistan ve Bosna-Hersek'i aldı. Denizlerde de İmroz, Taşoz ve Kırım gibi stratejik noktaları fethetti.

Yavuz Sultan Selim çevik, cesur ve sert kişiliğinden dolayı "Yavuz" unvanıyla anılır. 1514'te Çaldıran Savaşı'nda Şah İsmail'i yenerek doğudan gelen tehlikeyi ortadan kaldırdı. Turnadağ Savaşı ile Anadolu'daki son beylik olan Dulkadiroğulları'na son vererek Anadolu'da Türk siyasi birliğini kesin olarak sağladı.

Mısır Seferi sonucunda Suriye, Filistin ve Mısır Osmanlı'nın kontrolüne geçti. Halifeliğin alınmasıyla yönetim şekli teokrasi oldu. Ayrıca Baharat Yolu'nun kontrolü Osmanlı'ya geçti.

Harika bilgi: Kanuni, 46 yıl ile Osmanlı'da en uzun süre tahtta kalan padişahtır ve bu sürede hem doğuda hem batıda büyük fetihler gerçekleştirmiştir!

Kanuni Sultan Süleyman, adaleti ve yaptığı kanunlarla "Kanuni" unvanını aldı. 1521'de Belgrat'ı, 1526'da Mohaç Savaşı'nda Macarları yenerek Macaristan'ı aldı. Avrupa Haçlı birliğini bozmak için Fransa'ya kapitülasyonlar verdi. Preveze Deniz Savaşı'nı kazanarak Akdeniz'in kontrolünü ele geçirdi.

Osmanlı denizlerdeki gücünü sürekli artırdı. İlk donanma Orhan Bey döneminde Karesioğulları'nın alınmasıyla oluştu. Fatih döneminde Karadeniz Türk gölü haline geldi. Kanuni döneminde Barbaros Hayreddin Paşa, Preveze'de Haçlı donanmasını yenerek Akdeniz'de üstünlüğün Osmanlı'ya geçmesini sağladı. II. Selim'in Kıbrıs'ı fethetmesiyle Akdeniz'in doğusunun güvenliği sağlandı.