Destan ve Yazıtlarda Türkler

İlk Türk devletleri Orta Asya'da kurulmuştur. Asya Hun Devleti, Orta Asya'dan göç etmeyen Türkler tarafından kuruldu. Metehan döneminde devlet en geniş sınırlarına ulaştı ve orduda onluk sistemi (onbaşı, yüzbaşı, binbaşı) geliştirdi. Çinliler, Türk akınlarını durdurmak için Çin Seddi'ni inşa ettiler.

Göktürk Devleti, Türk adını taşıyan ilk devlettir. İpek Yolu'na hakim olmuşlardır. II. Göktürk Devleti (Kutluk Devleti) döneminde Bilge Kağan hükümdarlık yaparken, Tonyukuk vezirlik, Kül Tigin ise komutanlık yapmıştır. Orhun Kitabeleri bu dönemde yazılmıştır ve en eski yazılı Türk belgeleridir.

Uygurlar, yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur. Kendi alfabelerini oluşturdular ve Mani dinini benimsediler. Bu dinde et yemek ve insan öldürmek yasak olduğundan, zaman içinde savaşçı özelliklerini kaybettiler.

Bunu biliyor muydun? Türklere ait en önemli destanlar arasında Oğuz Kağan Destanı, Ergenekon Destanı ve Türeyiş-Göç Destanı bulunur. Bu destanlar, eski Türk hayatını ve değerlerini bize anlatır.

İslamiyet'in doğuşu 610 yılında Hz. Muhammed'e Hira Mağarası'nda ilk vahyin gelmesiyle başladı. 622 yılında Mekke'den Medine'ye hicret gerçekleşti. Dört Halife Dönemi'nde (632-661) Kuran-ı Kerim kitap haline getirildi, hicri takvim kullanılmaya başlandı ve divan teşkilatı kuruldu.

Emeviler döneminde (661-750) imparatorluk genişledi fakat Mevali politikası (Arap olmayan Müslümanları ikinci sınıf görme) yıkılışlarını hızlandırdı. Abbasiler döneminde (750-1258) Mevali politikası terk edildi ve Türkler kitleler halinde İslamiyet'i kabul etmeye başladılar.

Türklerin İslamiyet'i kabul etmesinde tek tanrı inancı, ahiret inancı ve kurban inancının benzerlik göstermesi etkili olmuştur. Talas Savaşı'ndan sonra Türkler daha hızlı bir şekilde İslamiyet'i kabul etmeye başladılar.

İlk Müslüman Türk devleti olan Karahanlılar (840-1212), Orta Asya'da kuruldu. Gazne Devleti'nde Sultan Mahmut, "Sultan" unvanını kullanan ilk hükümdardı. Büyük Selçuklu Devleti, 1040 yılındaki Dandanakan Savaşı sonrası resmen kuruldu ve İslamiyet'in yayılmasında büyük rol oynadı.

Yeni Yurt Anadolu

Türkler neden Anadolu'ya gelmek istediler? Çünkü Anadolu iklimi ılıman, su kaynakları zengin ve otlakları boldu. Ayrıca ticaret yolları üzerinde bulunuyor ve güçlü bir merkezi devlet yoktu. Türk akıncılar Çağrı Bey komutasında Kafkasya üzerinden Doğu Anadolu'ya ilerlediler ve Bizans kuvvetlerini yendiler.

1048 yılında Pasinler Savaşı'nda Büyük Selçuklu ordusunun Bizans'ı yenmesiyle Anadolu'nun kapıları Türklere aralandı. 1071'deki Malazgirt Savaşı'nda Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu, Romen Diyojen komutasındaki Bizans ordusunu büyük bir yenilgiye uğrattı. Bu zaferle Anadolu'da ilk Türk beylikleri kurulmaya başladı.

Türkiye Selçuklu Devleti, Anadolu'da kurulan ilk beylikleri tek çatı altında toplayarak güçlü bir devlet kurdu. Türkler, Anadolu'ya geldikten sonra köyler ve kasabalar kurarak yerleşik hayata geçtiler. Kervansaraylar, medreseler, hastaneler ve camiler inşa ederek Türk-İslam kültürünü Anadolu'ya yerleştirdiler.

Harika bilgi! Ahilik teşkilatı, 12. yüzyıldan itibaren Anadolu'da ticari hayatın canlanmasıyla ortaya çıktı. Kurucusu Ahi Evran'dır. Ahiler, usta-çırak ilişkisiyle çalışır, ticari hayatı canlı tutar ve şehrin güvenliğini sağlarlardı.

Anadolu Selçukluları döneminde büyük düşünürler yetişti. Mevlana Konya'da yaşadı ve Mesnevi adlı eseriyle Allah ve insan sevgisini anlattı. Yunus Emre şiirlerinde yalın bir Türkçe kullandı ve hoşgörüyü vurguladı. Hacı Bektaş-ı Veli ise Bektaşilik tarikatını kurdu ve Anadolu'nun Türkleşmesinde önemli rol oynadı.

Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliği Saltuklular'dır. En büyük beylik ise Danişmentliler'dir ve Anadolu'daki ilk medreseyi kurdular. Çaka Beyliği ise denizcilik faaliyeti gösteren ilk Türk beyliğidir.

Anadolu, tarih boyunca jeopolitik konumu sayesinde önemli ticaret yollarının geçtiği bir merkez olmuştur. En önemli ticaret yolları Baharat Yolu ve İpek Yolu'dur. İpek Yolu, Çin'den başlayıp Avrupa'ya kadar uzanan ve doğunun kaliteli ürünlerinin batıya taşındığı önemli bir ticaret yoludur.