Fizik278 views·Updated Jun 16, 2026·12 pages

10. Sınıf Fizik: Elektrik Akımı ve Devre Elemanları

Aysen Ozacar@aysenozacar

Add to Google sources

Elektrik dünyasının temel yapı taşları olan akım, potansiyel fark ve...

1 / 10

of 10

# Elektrik Akımı ve Potansiyel Fork

* Elektrik davrelerinde elektrik akımı elektronların hareketiye oluşur.

Elektronların hareket et

Elektrik Akımı ve Potansiyel Fark

Elektrik devrelerindeki elektrik akımı aslında elektronların hareketiyle oluşuyor. Elektronların hareket edebilmesi için bir "itici güç" gerekiyor - bu güç potansiyel fark oluyor.

Basit bir elektrik devresinde anahtar kapatıldığında elektronlar titreşim hareketi yaparak elektrik enerjisini ışık enerjisine dönüştürüyor. Elektronlar üretecin bir ucundan diğer ucuna yer değiştiremiyor, sadece titreşim yapıyorlar.

Potansiyel fark, birim yükün devreyi dolaşması için gerekli enerji miktarıdır. "V" harfiyle gösterilir ve birimi volt'tur. İçerisinde serbest yükler bulunan maddelere iletken deniyor.

💡 Dikkat: Elektronlar negatif kutuptan pozitif kutba hareket ederken, akım yönü pozitif kutuptan negatif kutba doğru kabul ediliyor!

of 10

Elektrik Akımının Hesaplanması

Bir iletkenin kesitinden birim zamanda geçen yük miktarına elektrik akımı deniyor. "İ" harfiyle gösterilir ve birimi amper (A)'dır.

Akım şiddeti formülü: i = q/t şeklinde yazılıyor. Burada q yük miktarı (coulomb), t ise zaman (saniye) oluyor. 1 Amper = 1 Coulomb/saniye demek.

Elektrik devrelerinde akımın yönü, doğru akım kaynağının devreye bağlanma şekline göre değişiyor. Bir pil devreye bağlandığında akım yönü pilin (+) kutbundan (-) kutbuna doğru kabul ediliyor.

💡 Örnek: Bir iletkenden dakikada 30 coulomb yük geçiyorsa, akım şiddeti = 30/60 = 0,5 A olur.

of 10

Elektrik Direnci

Bir iletkenin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluğa direnç deniyor. "R" harfiyle gösterilir ve birimi ohm (Ω)'dur.

Bir iletkenin direnci dört faktöre bağlı: telin boyu, kalınlığı, malzemesi ve sıcaklığı. Tel uzadıkça direnci artar, kalınlaştıkça azalır. Bu ilişkiler matematiksel olarak R = ρ.L/A formülüyle ifade ediliyor.

Burada ρ (rho) öz direnç, L telin boyu, A ise kesit alanıdır. Öz direnç malzemeye özgü bir değerdir - bakırın öz direnci küçük, plastikinkiise çok büyüktür.

💡 Pratik Bilgi: Ev kablolarında bakır kullanılmasının sebebi öz direncinin çok düşük olması!

of 10

Devre Elemanları ve Gösterimleri

Elektrik devrelerinde kullanılan temel elemanlar var: ampermetre, voltmetre, lamba, direnç, pil ve reosta. Her birinin kendine özgü sembolü bulunuyor.

Ampermetre devredeki akım şiddetini ölçmek için kullanılıyor ve devreye seri bağlanıyor. İç direnci çok küçük olduğu için paralel bağlanırsa kısa devre yapar ve lamba söner.

Voltmetre ise potansiyel farkı ölçer ve paralel bağlanır. Seri bağlanırsa iç direnci çok büyük olduğu için akım geçmez, devre çalışmaz.

💡 Hatırla: Ampermetre seri, voltmetre paralel bağlanır - bu kuralı unutma!

of 10

Voltmetre ve Reosta

Voltmetre bağlandığı noktalar arasındaki potansiyel farkı ölçer. Ölçüm yapılacak devre elemanının uçları arasına paralel olarak bağlanır çünkü iç direnci çok büyüktür.

Voltmetre yanlış şekilde seri bağlanırsa, büyük iç direnci nedeniyle devre elemanından akım geçmez ve o eleman çalışmaz. Bu durumda lamba ışık vermez.

Reosta ise direnci ayarlayarak akımı kontrol etmek için kullanılan devre elemanıdır. Sürgüsü hareket ettirilerek direnç değeri değiştirilebilir - bir yöne gidince direnç azalır, diğer yöne gidince artar.

💡 İpucu: Reosta ile evdeki dimmer anahtarları aynı mantıkla çalışır!

of 10

Ohm Yasası

Bir elektrik devresinde direnç, akım şiddeti ve potansiyel fark arasındaki ilişkiyi belirten yasaya Ohm Yasası denir. Bu yasa elektriğin temel kuralıdır.

Ohm yasasının matematiksel ifadesi: V = I × R şeklindedir. Buradan R = V/I ve I = V/R formülleri de çıkarılabilir. V volt cinsinden gerilim, I amper cinsinden akım, R ise ohm cinsinden dirençtir.

Potansiyel fark - akım grafiğinde eğim direnç değerini verir. Grafikteki doğrunun eğimi ne kadar dik olursa direnç o kadar büyük demektir.

💡 Formül Hatırlatması: Ohm yasasını V = I × R şeklinde ezberle, diğer formüller buradan çıkar!

of 10

Dirençlerin Seri Bağlanması

İki veya daha fazla direnç birbirine farklı şekillerde bağlanabilir. Bu bağlantılar seri ve paralel olarak ikiye ayrılır. Birden fazla direncin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen dirence eşdeğer direnç (Req) denir.

Seri bağlamada dirençler aynı tel üzerinde uç uca bağlanır. Seri bağlı bütün dirençlerden geçen akım aynı olur: I₁ = I₂ = I₃.

Dirençlerin uçları arasındaki potansiyel farklar direncin büyüklüğü ile doğru orantılıdır: V₁ = I×R₁, V₂ = I×R₂. Toplam gerilim: V = V₁ + V₂ + V₃ olur.

💡 Seri Bağlama Kuralı: Req = R₁ + R₂ + R₃... Seri bağlamada eşdeğer direnç her zaman en büyük dirençten daha büyük olur!

of 10

Dirençlerin Paralel Bağlanması

Paralel bağlamada devre elemanlarının birer uçları aynı noktaya bağlanır. Paralel bağlı dirençlerde akımlar dirençlerle ters orantılıdır - küçük dirençten daha fazla akım geçer.

Dirençlerin uçları arasındaki potansiyel farklar eşittir: V₁ = V₂ = V₃. Paralel bağlı dirençlerden geçen akım şiddetlerinin toplamı ana koldan gelen akım şiddetine eşittir: I = I₁ + I₂ + I₃.

İki direncin paralel bağlanması durumunda eşdeğer direnç: 1/Req = 1/R₁ + 1/R₂ formülüyle bulunur. İki eşit direncin paralel bağlanmasında Req = R/2 olur.

💡 Paralel Bağlama Kuralı: Paralel bağlamada eşdeğer direnç her zaman en küçük dirençten daha küçük olur!

of 10

Karışık Devrelerde Direnç Hesabı

Hem seri hem paralel bağlı dirençlerin bulunduğu devrelerde noktalama yöntemi kullanılır. Devrenin tellerine harfler koyarak hangi dirençlerin seri, hangilerinin paralel olduğunu anlarız.

Dirençlerin doğum noktalarına harfler verilir. Aynı iki harfin arasında kalan birden fazla direnç varsa bunlar birbirine paraleldir. Farklı harflerle ayrılan dirençler ise seridir.

Kısa devre durumunda akım dirençsiz yolu izler. Eşdeğer direnç bulunurken kısa devre olan dirençler hesaba katılmaz çünkü akım onları kullanmaz.

💡 Çözüm Stratejisi: Karışık devrelerde önce paralel grupları çöz, sonra seri bağlantıları hesapla!

of 10

We thought you’d never ask...

What is the Knowunity AI companion?

Our AI companion is specifically built for the needs of students. Based on the millions of content pieces we have on the platform we can provide truly meaningful and relevant answers to students. But its not only about answers, the companion is even more about guiding students through their daily learning challenges, with personalised study plans, quizzes or content pieces in the chat and 100% personalisation based on the students skills and developments.

Where can I download the Knowunity app?

You can download the app in the Google Play Store and in the Apple App Store.

Is Knowunity really free of charge?

That's right! Enjoy free access to study content, connect with fellow students, and get instant help – all at your fingertips.

Can't find what you're looking for? Explore other subjects.

Students love us — and so will you.

4.6/5App Store

4.7/5Google Play

The app is very easy to use and well designed. I have found everything I was looking for so far and have been able to learn a lot from the presentations! I will definitely use the app for a class assignment! And of course it also helps a lot as an inspiration.

Stefan SiOS user

This app is really great. There are so many study notes and help [...]. My problem subject is French, for example, and the app has so many options for help. Thanks to this app, I have improved my French. I would recommend it to anyone.

Samantha KlichAndroid user

Wow, I am really amazed. I just tried the app because I've seen it advertised many times and was absolutely stunned. This app is THE HELP you want for school and above all, it offers so many things, such as workouts and fact sheets, which have been VERY helpful to me personally.

AnnaiOS user

Fizik278 views·Updated Jun 16, 2026·12 pages

10. Sınıf Fizik: Elektrik Akımı ve Devre Elemanları

Aysen Ozacar@aysenozacar

Add to Google sources

Elektrik dünyasının temel yapı taşları olan akım, potansiyel fark ve direnç kavramları günlük hayattaki her elektronik cihazın çalışma prensibini belirliyor. Bu konuları anladığında telefon şarjından ev lambasına kadar her şeyin nasıl çalıştığını kavrayacaksın.

of 10

Elektrik Akımı ve Potansiyel Fark

Elektrik devrelerindeki elektrik akımı aslında elektronların hareketiyle oluşuyor. Elektronların hareket edebilmesi için bir "itici güç" gerekiyor - bu güç potansiyel fark oluyor.

💡 Dikkat: Elektronlar negatif kutuptan pozitif kutba hareket ederken, akım yönü pozitif kutuptan negatif kutba doğru kabul ediliyor!

of 10

Elektrik Akımının Hesaplanması

Bir iletkenin kesitinden birim zamanda geçen yük miktarına elektrik akımı deniyor. "İ" harfiyle gösterilir ve birimi amper (A)'dır.

Akım şiddeti formülü: i = q/t şeklinde yazılıyor. Burada q yük miktarı (coulomb), t ise zaman (saniye) oluyor. 1 Amper = 1 Coulomb/saniye demek.

💡 Örnek: Bir iletkenden dakikada 30 coulomb yük geçiyorsa, akım şiddeti = 30/60 = 0,5 A olur.

of 10

Elektrik Direnci

Bir iletkenin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluğa direnç deniyor. "R" harfiyle gösterilir ve birimi ohm (Ω)'dur.

Burada ρ (rho) öz direnç, L telin boyu, A ise kesit alanıdır. Öz direnç malzemeye özgü bir değerdir - bakırın öz direnci küçük, plastikinkiise çok büyüktür.

💡 Pratik Bilgi: Ev kablolarında bakır kullanılmasının sebebi öz direncinin çok düşük olması!

of 10

Devre Elemanları ve Gösterimleri

Elektrik devrelerinde kullanılan temel elemanlar var: ampermetre, voltmetre, lamba, direnç, pil ve reosta. Her birinin kendine özgü sembolü bulunuyor.

Ampermetre devredeki akım şiddetini ölçmek için kullanılıyor ve devreye seri bağlanıyor. İç direnci çok küçük olduğu için paralel bağlanırsa kısa devre yapar ve lamba söner.

Voltmetre ise potansiyel farkı ölçer ve paralel bağlanır. Seri bağlanırsa iç direnci çok büyük olduğu için akım geçmez, devre çalışmaz.

💡 Hatırla: Ampermetre seri, voltmetre paralel bağlanır - bu kuralı unutma!

of 10

Voltmetre ve Reosta

Voltmetre bağlandığı noktalar arasındaki potansiyel farkı ölçer. Ölçüm yapılacak devre elemanının uçları arasına paralel olarak bağlanır çünkü iç direnci çok büyüktür.

Voltmetre yanlış şekilde seri bağlanırsa, büyük iç direnci nedeniyle devre elemanından akım geçmez ve o eleman çalışmaz. Bu durumda lamba ışık vermez.

💡 İpucu: Reosta ile evdeki dimmer anahtarları aynı mantıkla çalışır!

of 10

Ohm Yasası

Bir elektrik devresinde direnç, akım şiddeti ve potansiyel fark arasındaki ilişkiyi belirten yasaya Ohm Yasası denir. Bu yasa elektriğin temel kuralıdır.

Potansiyel fark - akım grafiğinde eğim direnç değerini verir. Grafikteki doğrunun eğimi ne kadar dik olursa direnç o kadar büyük demektir.

💡 Formül Hatırlatması: Ohm yasasını V = I × R şeklinde ezberle, diğer formüller buradan çıkar!

of 10

Dirençlerin Seri Bağlanması

Seri bağlamada dirençler aynı tel üzerinde uç uca bağlanır. Seri bağlı bütün dirençlerden geçen akım aynı olur: I₁ = I₂ = I₃.

Dirençlerin uçları arasındaki potansiyel farklar direncin büyüklüğü ile doğru orantılıdır: V₁ = I×R₁, V₂ = I×R₂. Toplam gerilim: V = V₁ + V₂ + V₃ olur.

💡 Seri Bağlama Kuralı: Req = R₁ + R₂ + R₃... Seri bağlamada eşdeğer direnç her zaman en büyük dirençten daha büyük olur!

of 10

Dirençlerin Paralel Bağlanması

İki direncin paralel bağlanması durumunda eşdeğer direnç: 1/Req = 1/R₁ + 1/R₂ formülüyle bulunur. İki eşit direncin paralel bağlanmasında Req = R/2 olur.

💡 Paralel Bağlama Kuralı: Paralel bağlamada eşdeğer direnç her zaman en küçük dirençten daha küçük olur!

of 10

Karışık Devrelerde Direnç Hesabı

Dirençlerin doğum noktalarına harfler verilir. Aynı iki harfin arasında kalan birden fazla direnç varsa bunlar birbirine paraleldir. Farklı harflerle ayrılan dirençler ise seridir.

Kısa devre durumunda akım dirençsiz yolu izler. Eşdeğer direnç bulunurken kısa devre olan dirençler hesaba katılmaz çünkü akım onları kullanmaz.

💡 Çözüm Stratejisi: Karışık devrelerde önce paralel grupları çöz, sonra seri bağlantıları hesapla!

of 10