18. ve 19. yüzyıl felsefesinin temel özellikleri ve öne çıkan problemleri arasında bilginin kaynağı konusu önemli bir yer tutar. Bu dönemde üç temel yaklaşım ortaya çıkmıştır:

1. Rasyonalizm (Akılcılık): Descartes'in öncülük ettiği bu görüş, bilginin a priori (deneyimden bağımsız) ve sırf akıldan geldiğini savunur.

Quote: Descartes'in ünlü sözü "Düşünüyorum, o halde varım" bu yaklaşımın özünü yansıtır.

2. Empirizm (Deneyimcilik): John Locke'un temsil ettiği bu görüş, bilginin a posteriori (deneyime bağlı) olduğunu ileri sürer.

Vocabulary: Tabula Rasa: John Locke'un insan zihninin doğuştan boş bir levha olduğunu ifade eden kavramı.

3. Kritisizm: Immanuel Kant'ın geliştirdiği bu yaklaşım, bilginin hem akıl hem de deneyimle oluştuğunu savunur.

Example: Kant'a göre, insan duyuları aracılığıyla dışarıdan veri alır ve bu verileri aklın formlarında işleyerek bilgi oluşturur.

Birey-devlet ilişkisi konusu, 18. ve 19. yüzyıl felsefesinde önemli bir tartışma alanı olmuştur. John Locke ve Montesquieu gibi düşünürler bu konuda önemli fikirler ortaya koymuşlardır.

John Locke:

• Mutlak monarşiye karşı çıkarak özgürlükçü bir devlet anlayışı geliştirmiştir.
• İnsanın doğal ortamda özgür yaşadığını ve toplumsal sözleşmeyi kabul ettiğini savunmuştur.

Highlight: Locke'a göre, devlet insanların doğal haklarını korumak için kurulmuştur.

Montesquieu:

• Yasaların niteliğinin, yapıldığı toplum tarafından belirlendiğini savunmuştur.
• Güçler ayrılığı ilkesini öne sürmüş, devlette yasama, yürütme ve yargı güçlerinin birbirini denetlemesi gerektiğini belirtmiştir.

Ahlak felsefesi alanında ise Kant ve Jeremy Bentham öne çıkan isimlerdir:

Kant:

• Ödev ahlakını geliştirmiş, ahlaki eylemleri sonuçlarına göre değil, arkasındaki amaca göre değerlendirmiştir.

Definition: Kategorik İmperatif: Kant'ın evrensel ahlak yasası olarak önerdiği, "Öyle davran ki, davranışının ilkesi evrensel bir yasa olabilsin" şeklinde ifade edilen etik ilke.

Bentham:

• Faydacılığın kurucusu olarak ahlakı fayda temelinde açıklamıştır.
• İnsan doğası gereği acıdan kaçıp hazza yönelir görüşünü savunmuştur.

Son olarak, Hegel'in varlık felsefesi ve diyalektik yöntemi, 18. ve 19. yüzyıl felsefesinin önemli bir parçasını oluşturur. Hegel'in "Gerçek bütündür" ve "Akılsal olan gerçek, gerçek olan akılsaldır" sözleri, onun felsefesinin özünü yansıtır. Diyalektik yöntem, tez, antitez ve sentez aşamalarından oluşan bir süreç olarak varlığın oluşumunu açıklar.

Example: Hegel'in diyalektik yönteminde, "varlık" (tez) ve "yokluk" (antitez) karşıtlığından "oluş" (sentez) doğar.

18. ve 19. yüzyıl felsefesinin ortaya çıkışı, 15-17. yüzyıl felsefesinden etkilenmiş ve İngiltere'de başlayan Sanayi Devrimi ile şekillenmiştir. Bu dönemde, bilim ve teknik alanındaki gelişmeler, yeni bir ekonomik sistem olan kapitalizmin doğuşuna yol açmıştır. Bu yeni sistem, kültürel yaşamı ve yönetim biçimlerini derinden etkilemiştir.

Highlight: Akıl çağı olarak da adlandırılan bu dönemde, insanın aklı sayesinde tüm sorunların çözülebileceğine dair güçlü bir inanç oluşmuştur.

18-19. yüzyıl felsefesinin genel özellikleri şunlardır:

1. Akla güven duyulması
2. Siyasi ve dini otoritelere karşı çıkılması
3. Düşünce özgürlüğünün desteklenmesi
4. Aydın ve yoksul sınıfının oluşması
5. Sanat, felsefe ve edebiyatta önemli eserlerin verilmesi
6. Felsefede yeni ekollerin ortaya çıkması

Definition: Aydınlanma Çağı: Akıl ve bilimin ön plana çıktığı, geleneksel otoritelerin sorgulandığı 18. yüzyıl Avrupa düşünce akımı.