Türkiye'nin İklimini Etkileyen Faktörler

Türkiye neden her bölgede farklı hava durumu yaşıyor? Bunun arkasında birkaç önemli faktör var ve bunları bilirsen iklim konusunda hiç zorlanmazsın.

Mutlak konum en temel faktör. Ülkemiz 26-45 Doğu meridyenleri ile 36-42 Kuzey paralelleri arasında yer alıyor. Bu konum sayesinde ılıman kuşak içindeyiz ve dört mevsimi belirgin şekilde yaşıyoruz. Teorik olarak Akdeniz iklim kuşağında bulunuyoruz ama her yerde aynı iklim yok tabii.

Yer şekilleri de büyük rol oynuyor. Dağların kuzey ve güneyde doğu-batı yönünde uzanması, nemin iç kesimlere ulaşmasını engelliyor. Bu yüzden kıyılar nemli, iç kesimler kuru kalıyor. Ülkemizin ortalama yükseltisi 1132 metre olduğu için de yükseklere çıktıkça hava serinliyor.

Önemli: Yıllık sıcaklık ortalaması güneyde en yüksek, Kuzeydoğu Anadolu'da en düşük. Ocak en soğuk, Temmuz en sıcak ay!

Basınç Merkezleri, Rüzgarlar ve İklim Elemanları

Türkiye'nin havasını etkileyen dört büyük basınç merkezi var. İzlanda Alçak Basıncı kışın yağış getiriyor, Asor Yüksek Basıncı yazın sıcak ve kuru hava sağlıyor. Sibirya Yüksek Basıncı kışın buzlu soğukları, Basra Alçak Basıncı ise yazın kavurucu sıcakları getiriyor.

Rüzgarlar da iklimimizi şekillendiriyor. Karayel kuzeybatıdan kar getirirken, Lodos sıcak ve nemli. Poyraz soğuk ve kuru, Samyeli ise sıcak ve kurutucu. Genel kural: denizden gelen rüzgarlar yağış getirir, karadan gelenler kuru!

Nem dağılımında da farklılıklar var. Bağıl nem en fazla Karadeniz kıyılarında, en az Güneydoğu Anadolu'da. Mutlak nem ise en fazla Akdeniz kıyılarında görülüyor.

Dikkat: Yağış en fazla Doğu Karadeniz'de! Her bölgenin en yağışlı mevsimi farklı: Karadeniz sonbahar, Akdeniz-Ege-Marmara kış, Doğu Anadolu yaz, İç Anadolu ilkbahar.

Türkiye'nin İklim Tipleri

Türkiye'de temel olarak üç ana iklim tipi var: Akdeniz, Karadeniz ve Karasal iklimler. Her birinin kendine özgü özellikleri bulunuyor.

Akdeniz İklimi Gaziantep, Akdeniz-Ege kıyıları ve iç kesimlerinde görülüyor. Kış yağışlı, yaz kurak olan bu iklimde kızılçam ormanları ve makiler yaşıyor. Yıllık sıcaklık 15-20°C, yağış 600-1000 mm arası.

Karadeniz İklimi her mevsim yağış alıyor ama en fazla sonbaharda. Karışık yapraklı ormanlar bu iklimin tipik bitki örtüsü. Doğu Karadeniz en yağışlı, Orta Karadeniz daha az yağış alıyor. Yıllık sıcaklık 13-15°C civarında.

Karasal İklimler dört alt tipe ayrılıyor. İç Anadolu bozkır, az yağış ve ilkbahar maksimumu ile karakteristik. Doğu Anadolu en soğuk $-10°C$, çayırlık ve yaz yağışlı. Güneydoğu ve Trakya karasalı ise kış yağışlı.

Kolay Hatırla: Akdeniz kış yağışlı, Karadeniz her mevsim, Doğu Anadolu yaz, diğerleri ilkbahar maksimumlu!

Geçiş İklimleri ve Mikroklima Alanları

Bazı bölgelerimiz tam bir iklim tipine girmiyor, geçiş iklimi özelliği gösteriyor. Bu durum coğrafi konumlarının avantajı aslında!

Marmara Geçiş İklimi hem Akdeniz hem Karadeniz etkisi altında. İstanbul'un kuzey kesimi Karadeniz, güney kesimi Akdeniz iklimi özelliği taşıyor. Göller Yöresi Geçiş İklimi de Akdeniz ve karasal iklimin karışımından oluşuyor.

Mikroklima alanları ise özel coğrafi konumları sayesinde farklı tarımsal ürünlere ev sahipliği yapıyor. Bu küçük iklim cepleri ülkemizin tarımsal zenginliğini artırıyor.

Rize ve çevresinde çay üretimi, Artvin vadilerinde zeytin ve turunçgil, Iğdır'da pamuk, Anamur-Alanya'da muz üretimi yapılıyor. Her birinin kendine özgü iklim şartları bu özel ürünleri mümkün kılıyor.

İlginç Bilgi: Artvin vadilerinde deniz seviyesinde zeytin yetiştiriliyor ama hemen yanında karlı dağlar var! Bu mikroklima alanlarının gücünü gösteriyor.