Levha Tektoniği Temelleri

Bir levha, sadece okyanusal ya da kıtasal kabuktan oluşabileceği gibi her iki kabuk türünü de içerebilir. Dünyamızdaki ana levhalar Afrika, Antarktika, Avustralya, Kuzey Amerika, Güney Amerika ve Avrasya levhalarıdır.

Levhaların hareket etmesinin nedeni, manto tabakasındaki konveksiyonel akımların etkisidir. Bu akımlar, plastik yapıda olan levhaların sürekli hareket halinde olmasını sağlar.

Levhalar arasında üç temel ilişki vardır: yaklaşma, uzaklaşma ve yanya kayma. Bu hareketlerin çoğu levha sınırlarında veya levha kenarlarında meydana gelir. Depremler ve volkanlar genellikle bu bölgelerde görülür.

Bilgi Kutusu: Levhaların hareket ettiği fikri başlangıçta bilim insanları tarafından kabul edilmemişti. Ancak zamanla toplanan kanıtlar, kıtaların milyonlarca yıl önce tek bir kara parçası olduğunu ve zamanla birbirinden uzaklaştığını göstermiştir!

Levha Hareketleri ve Sonuçları

Yaklaşan levha hareketi, iki levhanın birbirine yaklaşmasıyla oluşur. Eğer okyanusal levha, kıtasal levhanın altına dalarsa yay şeklinde volkanik dağ sıraları oluşur. İki kıtasal levha çarpışırsa yüksek dağ sıraları ve platolar meydana gelir. İki okyanusal levha karşılaşırsa yayadalalar oluşur.

Uzaklaşan levha hareketi, iki levhanın birbirinden uzaklaşmasıyla olur. İki okyanusal levha uzaklaşırsa yeni okyanusal kabuk oluşumuna yol açar. Kıtasal levhalar uzaklaşırsa kademeli çöküntü alanları oluşur.

Yanya kayma hareketinde ise iki levha birbirini sıyırarak geçer ve yükseklik değişimi olmaz. Ancak bu sürtünme sonucu büyük depremler meydana gelebilir.

Levha tektoniği sonucunda kıta ve denizlerin yeri değişir, volkanik dağlar oluşur, kırık ve kıvrım dağlar meydana gelir, depremler görülür ve sıcak su kaynakları oluşur.

Önemli Not: Yaşadığımız depremlerin büyük çoğunluğu levha hareketleri sonucu oluşur. Türkiye'nin deprem riski taşıması da ülkemizin aktif levha sınırları üzerinde yer almasından kaynaklanmaktadır!