Atmosfer Katmanları ve İklim Türleri

Atmosferimiz birbirinden farklı işlevlere sahip beş katmandan oluşur. En üstteki ekzosfer, yer çekiminin düşük olduğu dış katmandır. Onun altındaki termosfer, uydular ve kuzey ışıklarının bulunduğu en sıcak katmandır. Mezosferde meteorlar parçalanır, stratosferde ise bizi zararlı güneş ışınlarından koruyan ozon tabakası bulunur.

Atmosferin en alt ve en yoğun katmanı olan troposferde tüm hava olayları gerçekleşir. Hem yatay hem dikey hava hareketlerinin görüldüğü bu katmanda, yukarı çıktıkça her 200 metrede sıcaklık 1 derece azalır. Türkiye, 36-42 kuzey ve 26-45 doğu koordinatları arasında yer alır.

Dünyada sıcaklık özelliklerine göre farklı iklim türleri görülür. Sıcak iklimler ekvatorda, savanlarda ve çöllerde görülürken; ılıman iklimler Akdeniz, okyanusal, ılıman karasal ve sert karasal bölgelerde hüküm sürer. Soğuk iklimler ise tundra ve kutup bölgelerinde görülür.

Dikkat! İklim, uzun yıllar boyunca gözlemlenen hava durumu ortalamasıdır, günlük hava olaylarıyla karıştırılmamalı!

Türkiye'de başlıca dört iklim görülür. Akdeniz iklimi, yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Yıllık sıcaklık ortalaması en yüksek olan bu bölgede kırmızı renkli terra-rossa toprakları ve maki bitki örtüsü hakimdir. Karadeniz iklimi, her mevsim yağışlı ve ılımandır, yıllık sıcaklık farkı en azdır. Kahverengi orman toprakları ve zengin ormanlar bu bölgenin özelliğidir.

Türkiye'nin İklimleri ve İzohipsler

Karasal iklim, Türkiye'nin iç kesimlerinde görülür. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer. Bu bölgelerde kestane ve kahverengi renkli bozkır topraklarında, step bitki örtüsü hakimdir. Sert karasal iklim ise daha çok Doğu Anadolu'da etkilidir. Yazlar kısa ve serin, kışlar oldukça soğuk ve kar yağışlıdır. Çayır bitki örtüsü ve gemezyom toprak tipi bu bölgede yaygındır.

Yükselti ve basınç ilişkisi haritada izohipslerle gösterilir. İzohips çizgileri, aynı yükseltideki noktaları birleştirir. En dar eğriler en yüksek yerleri, en geniş eğriler ise en alçak yerleri gösterir. Bu sayede bir bölgenin topografik özelliklerini kolayca anlayabilirsin.

Hatırlat! Bir izohips çizgisi üzerindeki tüm noktaların yükseltisi aynıdır. Bu bilgi, harita okumada çok işine yarayacak!

Türkiye'de farklı yönlerden esen yerel rüzgarlar da önemlidir. Kuzeybatıdan karayel, kuzeyden yıldız, kuzeydoğudan poyraz eserken; güneybatıdan lodos, güneyden kıble, güneydoğudan ise samyeli eser. Bu rüzgarlar, yerel hava koşullarını ve yaşam tarzlarını büyük ölçüde etkiler.