Coğrafya948 views·Updated Jun 18, 2026·11 pages

11. Sınıf Coğrafya: Biyomlar ve 1. Ünite Notları

Eylül Olgun@eyllolgun

Add to Google sources

Doğadaki canlı çeşitliliğini ve ekosistemler arası ilişkileri anlamak, çevremizdeki hayatı...

1 / 10

of 10

Biyoçesitlilik

Biyom Benzer bilki ve hayvan topluluklarını barındıran yaşam
ortamlarına denic

Biyosfer: Canlıların Litosfer, Hidrosfer ve

Biyoçeşitlilik ve Temel Kavramlar

Dünyada canlıların nasıl dağıldığını anlamak için önce temel kavramları bilmen gerekiyor. Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki genlerin, türlerin ve ekosistemlerin oluşturduğu zenginliği ifade eder.

Habitat (yaşam alanı), flora (bitki türleri) ve fauna (hayvan türleri) gibi terimler sınavlarda sık çıkar. Adaptasyon ise canlıların farklı koşullara uyum sağlama yeteneğidir.

Biyoçeşitliliğin en fazla olduğu yerler şunlar: tropikal yağmur ormanları, delta ovaları, dağların denize bakan yamaçları ve sıcak-soğuk su akıntılarının buluşma noktaları. Bu alanları ezberlemen sınav için önemli.

💡 Not: Ekvator çevresinde hem sıcaklık hem yağış uygun olduğu için dünyada en çok canlı türü burada yaşar.

of 10

Biyoçeşitliliği Etkileyen Faktörler - İklim ve Yeryüzü Şekilleri

İklim faktörleri biyoçeşitliliği en çok etkileyen unsurların başında geliyor. Sıcaklık ve yağışın birlikte uygun olduğu yerlerde canlılar en rahat yaşar. Çöllerde sıcaklık olsa bile su olmadığı için çeşitlilik azalır.

Yükseklik arttıkça her 200 metrede sıcaklık 1°C düşer. Bu nedenle dağlarda alttan yukarıya çıkarken önce geniş yapraklı, sonra karışık, en üstte iğne yapraklı ormanlar görürsün.

Bakı kavramı da çok önemli - ülkemizde güney yamaçlar daha sıcak, kuzey yamaçlar daha soğuktur. Güney yamaçlarda canlı çeşitliliği daha fazladır çünkü güneşi daha çok görür.

💡 İpucu: Dağların uzanış yönü iklimi etkiler. Ege'de dağlar denize dik uzandığı için ılıman iklim içeriye girer.

of 10

Biyoçeşitliliği Etkileyen Diğer Faktörler

İnsan faaliyetleri genellikle canlılar üzerinde olumsuz etki yaratır. Yaşam alanlarını bozar ve türlerin azalmasına neden olur. Bu durum günümüzün en büyük çevre sorunlarından biri.

Canlılar arası etkileşim de önemli bir faktör. Böcekler bitkilerin üremesine yardım ederken, bazı canlılar diğerlerini yiyerek doğal dengeyi sağlar.

Kıtaların kayması ve iklim değişiklikleri gibi jeolojik süreçler uzun vadede canlı türlerini etkiler. Geçmişte dinozorlar ve mamutlar bu değişiklikler yüzünden yok oldu.

💡 Hatırla: Pangea süperkıtası zamanla Laurasia ve Gondwana'ya ayrılarak farklı canlı türlerinin gelişmesine neden oldu.

of 10

Başlıca Karasal Biyomlar

Dünya üzerinde tropikal yağmur ormanları biyoçeşitliliğin en fazla olduğu yerdir. Amazon, Kongo havzası ve Endonezya'da görülür. Burada bitkiler 40-50 metre boyuna ulaşır ve yıl boyu yapraklarını dökmez.

Savan biyomunda ekvatorun hemen altında ve üstünde tek tük akasya ağaçları ile 1 metrelik otlar bulunur. Zebra, fil, aslan gibi büyük memeliler burada yaşar.

Çöl biyomunda yağış 250 mm'nin altındadır. Buradaki bitkiler dikenli ve su depolayabilir yapıdadır. Deve, akrep, yılan gibi sert koşullara dayanıklı hayvanlar yaşar.

💡 Sınav İpucu: Her biyomun karakteristik hayvan türlerini ezberle - tropikal ormanlarda goril/şempanze, savanda zebra/aslan, çölde deve/akrep.

of 10

Diğer Önemli Biyomlar

İğne yapraklı ormanlar (Tayga) Sibirya, Kanada'nın kuzeyinde soğuk karasal iklimde bulunur. Ağaçlar yıl boyu yeşil kalır ve yaprak dökmez. Kurt, boz ayı burada yaşar.

Ilıman çayırlar step iklim bölgelerinde görülür ve bozkır bitki örtüsü hakimdir. İlkbaharda yeşeren bu otluklar yazın sararır.

Kutup biyomunda bitki örtüsü yoktur, sadece kutup ayısı ve penguen gibi soğuğa dayanıklı hayvanlar yaşar. Tundra'da ise yaz aylarında liken ve yosunlar çıkar.

💡 Kolay Ezber: Soğuk bölgelere doğru gidildikçe canlı çeşitliliği azalır ve hayvanlar büyük/kalın tüylü olur.

of 10

Su Biyomları ve Ekosistem Temelleri

Tatlı su biyomları göl, akarsu ve bataklıklardan oluşur. Burada nilüfer, saz, kamış gibi bitkiler ile kurbağa, balık yaşar. Tuzlu su biyomları ise deniz ve okyanusları kapsar.

Ekosistem belirli bir bölgedeki canlı ve cansız varlıkların oluşturduğu bütündür. Canlı unsurlar (bitkiler, hayvanlar, ayrıştırıcılar) ve cansız unsurlar (nem, ışık, su, oksijen) birlikte çalışır.

Fiziksel faktörler (ışık, rüzgar, yağış) ve kimyasal faktörler (su, oksijen, protein) ekosistemin işleyişini belirler.

💡 Önemli: Ekosistemde hem organik (protein, vitamin) hem inorganik (su, oksijen) maddeler bulunur.

of 10

Besin Zinciri ve Enerji Akışı

Besin zinciri enerjiyi üreticilerden tüketicilere aktarır. Üreticiler (bitkiler) güneş enerjisiyle besin üretir, tüketiciler hazır besin alır, ayrıştırıcılar ise kalıntıları parçalar.

%10 Yasası çok önemli: besin piramidinde üste çıktıkça enerjinin sadece %10'u aktarılır. Yani 1000 kcal'lik bitkiyi 100 kcal olarak otçul, 10 kcal olarak etçil hayvan alır.

Besin piramidinde yukarı çıktıkça: vücut büyür, zehir birikimi artar, birey sayısı azalır, enerji azalır. Bu kuralları mutlaka bil!

💡 Kritik Bilgi: Enerji tek yönlü akış gösterir (güneşten başlar) ama besinler döngü halindedir.

of 10

Madde Döngüleri

Su döngüsü suyun katı, sıvı, gaz halleri arasında geçişini sağlar. Yeryüzünün %71'i su olduğu için bu döngü yaşam için kritiktir.

Azot döngüsü atmosferin %78'ini oluşturan azotun canlılar tarafından kullanılmasını sağlar. Nitrifikasyon (amonyağın nitrata dönüşümü) ve denitrifikasyon (azotun atmosfere geri dönüşü) bu döngünün anahtar süreçleridir.

Karbon döngüsü fotosentez (tüketim) ve solunum (üretim) arasındaki dengeyi sağlar. Fosil yakıt yanması karbon üretimini artırır.

💡 Formül: Fotosentez = Karbondioksit + Su + Güneş → Besin + Oksijen

of 10

Oksijen Döngüsü ve Su Ekosistemleri

Oksijen döngüsünde fotosentez ve fotoliz oksijen üretirken, solunum ve yanma oksijen tüketir. Fotoliz su buharının güneş etkisiyle oksijen ve hidrojene ayrılmasıdır.

Denizel ekosistemlerde canlı çeşitliliği 200 metre derinlikten sonra azalır çünkü güneş ışığı buraya kadar ulaşamaz ve basınç artar. Kıyılarda çeşitlilik daha fazladır.

Mercan resifleri tropikal bölgelerin sıcak, temiz sularında $23-25°C$ oluşur ve biyoçeşitlilik açısından çok zengindir. Aerosol tanecikleri yağmur oluşumunda etkili olur.

💡 Pratik Bilgi: Açık denizlerde canlı çeşitliliği az, kıyılarda fazladır. Sıcak-soğuk akıntıların karşılaştığı yerler özellikle zengindir.

of 10

Karasal Su Ekosistemleri

Akarsularda aşağı çığırda biyoçeşitlilik yukarı çığırdan fazladır. Akarsuların denize döküldüğü ağız kısımları (delta) özellikle zengin ekosistemlere sahiptir.

Göllerde tatlı suların canlı çeşitliliği tuzlu, acı ve sodalı göllere göre çok daha fazladır. Gideğeni olan göller tatlı, olmayanlar ise zamanla mineral birikimiyle tuzlu hale gelir.

Bataklıklar kara ve su ekosistemlerinin birleştiği alanlar olduğu için canlı çeşitliliği açısından en zengin yerlerden biridir. Bu geçiş alanları birçok türe ev sahipliği yapar.

💡 Sınav Sorusu: "Hangi su ekosisteminde canlı çeşitliliği en fazladır?" Cevap: Bataklık (geçiş alanı olduğu için) ve delta ovalar $tatlı-tuzlu su karışımı$ .

We thought you’d never ask...

What is the Knowunity AI companion?

Our AI companion is specifically built for the needs of students. Based on the millions of content pieces we have on the platform we can provide truly meaningful and relevant answers to students. But its not only about answers, the companion is even more about guiding students through their daily learning challenges, with personalised study plans, quizzes or content pieces in the chat and 100% personalisation based on the students skills and developments.

Where can I download the Knowunity app?

You can download the app in the Google Play Store and in the Apple App Store.

Is Knowunity really free of charge?

That's right! Enjoy free access to study content, connect with fellow students, and get instant help – all at your fingertips.

Can't find what you're looking for? Explore other subjects.

Students love us — and so will you.

4.6/5App Store

4.7/5Google Play

The app is very easy to use and well designed. I have found everything I was looking for so far and have been able to learn a lot from the presentations! I will definitely use the app for a class assignment! And of course it also helps a lot as an inspiration.

Stefan SiOS user

This app is really great. There are so many study notes and help [...]. My problem subject is French, for example, and the app has so many options for help. Thanks to this app, I have improved my French. I would recommend it to anyone.

Samantha KlichAndroid user

Wow, I am really amazed. I just tried the app because I've seen it advertised many times and was absolutely stunned. This app is THE HELP you want for school and above all, it offers so many things, such as workouts and fact sheets, which have been VERY helpful to me personally.

AnnaiOS user

Coğrafya948 views·Updated Jun 18, 2026·11 pages

11. Sınıf Coğrafya: Biyomlar ve 1. Ünite Notları

Eylül Olgun@eyllolgun

Add to Google sources

Doğadaki canlı çeşitliliğini ve ekosistemler arası ilişkileri anlamak, çevremizdeki hayatı kavramak için kritik önem taşıyor. Bu konuda biyoçeşitlilik kavramından başlayarak, dünya üzerindeki farklı biyomları ve ekosistemler içindeki enerji akışını inceleyeceğiz.

of 10

Biyoçeşitlilik ve Temel Kavramlar

💡 Not: Ekvator çevresinde hem sıcaklık hem yağış uygun olduğu için dünyada en çok canlı türü burada yaşar.

of 10

Biyoçeşitliliği Etkileyen Faktörler - İklim ve Yeryüzü Şekilleri

💡 İpucu: Dağların uzanış yönü iklimi etkiler. Ege'de dağlar denize dik uzandığı için ılıman iklim içeriye girer.

of 10

Biyoçeşitliliği Etkileyen Diğer Faktörler

Canlılar arası etkileşim de önemli bir faktör. Böcekler bitkilerin üremesine yardım ederken, bazı canlılar diğerlerini yiyerek doğal dengeyi sağlar.

Kıtaların kayması ve iklim değişiklikleri gibi jeolojik süreçler uzun vadede canlı türlerini etkiler. Geçmişte dinozorlar ve mamutlar bu değişiklikler yüzünden yok oldu.

💡 Hatırla: Pangea süperkıtası zamanla Laurasia ve Gondwana'ya ayrılarak farklı canlı türlerinin gelişmesine neden oldu.

of 10

Başlıca Karasal Biyomlar

Savan biyomunda ekvatorun hemen altında ve üstünde tek tük akasya ağaçları ile 1 metrelik otlar bulunur. Zebra, fil, aslan gibi büyük memeliler burada yaşar.

Çöl biyomunda yağış 250 mm'nin altındadır. Buradaki bitkiler dikenli ve su depolayabilir yapıdadır. Deve, akrep, yılan gibi sert koşullara dayanıklı hayvanlar yaşar.

💡 Sınav İpucu: Her biyomun karakteristik hayvan türlerini ezberle - tropikal ormanlarda goril/şempanze, savanda zebra/aslan, çölde deve/akrep.

of 10

Diğer Önemli Biyomlar

İğne yapraklı ormanlar (Tayga) Sibirya, Kanada'nın kuzeyinde soğuk karasal iklimde bulunur. Ağaçlar yıl boyu yeşil kalır ve yaprak dökmez. Kurt, boz ayı burada yaşar.

Ilıman çayırlar step iklim bölgelerinde görülür ve bozkır bitki örtüsü hakimdir. İlkbaharda yeşeren bu otluklar yazın sararır.

Kutup biyomunda bitki örtüsü yoktur, sadece kutup ayısı ve penguen gibi soğuğa dayanıklı hayvanlar yaşar. Tundra'da ise yaz aylarında liken ve yosunlar çıkar.

💡 Kolay Ezber: Soğuk bölgelere doğru gidildikçe canlı çeşitliliği azalır ve hayvanlar büyük/kalın tüylü olur.

of 10

Su Biyomları ve Ekosistem Temelleri

Tatlı su biyomları göl, akarsu ve bataklıklardan oluşur. Burada nilüfer, saz, kamış gibi bitkiler ile kurbağa, balık yaşar. Tuzlu su biyomları ise deniz ve okyanusları kapsar.

Fiziksel faktörler (ışık, rüzgar, yağış) ve kimyasal faktörler (su, oksijen, protein) ekosistemin işleyişini belirler.

💡 Önemli: Ekosistemde hem organik (protein, vitamin) hem inorganik (su, oksijen) maddeler bulunur.

of 10

Besin Zinciri ve Enerji Akışı

%10 Yasası çok önemli: besin piramidinde üste çıktıkça enerjinin sadece %10'u aktarılır. Yani 1000 kcal'lik bitkiyi 100 kcal olarak otçul, 10 kcal olarak etçil hayvan alır.

Besin piramidinde yukarı çıktıkça: vücut büyür, zehir birikimi artar, birey sayısı azalır, enerji azalır. Bu kuralları mutlaka bil!

💡 Kritik Bilgi: Enerji tek yönlü akış gösterir (güneşten başlar) ama besinler döngü halindedir.

of 10

Madde Döngüleri

Su döngüsü suyun katı, sıvı, gaz halleri arasında geçişini sağlar. Yeryüzünün %71'i su olduğu için bu döngü yaşam için kritiktir.

Karbon döngüsü fotosentez (tüketim) ve solunum (üretim) arasındaki dengeyi sağlar. Fosil yakıt yanması karbon üretimini artırır.

💡 Formül: Fotosentez = Karbondioksit + Su + Güneş → Besin + Oksijen

of 10

Oksijen Döngüsü ve Su Ekosistemleri

Oksijen döngüsünde fotosentez ve fotoliz oksijen üretirken, solunum ve yanma oksijen tüketir. Fotoliz su buharının güneş etkisiyle oksijen ve hidrojene ayrılmasıdır.

Denizel ekosistemlerde canlı çeşitliliği 200 metre derinlikten sonra azalır çünkü güneş ışığı buraya kadar ulaşamaz ve basınç artar. Kıyılarda çeşitlilik daha fazladır.

Mercan resifleri tropikal bölgelerin sıcak, temiz sularında $23-25°C$ oluşur ve biyoçeşitlilik açısından çok zengindir. Aerosol tanecikleri yağmur oluşumunda etkili olur.

💡 Pratik Bilgi: Açık denizlerde canlı çeşitliliği az, kıyılarda fazladır. Sıcak-soğuk akıntıların karşılaştığı yerler özellikle zengindir.

of 10

Karasal Su Ekosistemleri

Akarsularda aşağı çığırda biyoçeşitlilik yukarı çığırdan fazladır. Akarsuların denize döküldüğü ağız kısımları (delta) özellikle zengin ekosistemlere sahiptir.

Bataklıklar kara ve su ekosistemlerinin birleştiği alanlar olduğu için canlı çeşitliliği açısından en zengin yerlerden biridir. Bu geçiş alanları birçok türe ev sahipliği yapar.

💡 Sınav Sorusu: "Hangi su ekosisteminde canlı çeşitliliği en fazladır?" Cevap: Bataklık (geçiş alanı olduğu için) ve delta ovalar $tatlı-tuzlu su karışımı$ .